روزنگار رمضانی: ولایتعهدی امام رضا (علیه السلام) در ششمین روز از ماه رمضان

ششمین روز از ماه مبارک رمضان سال ۲۰۱ ه.ق، سالروز یکی از مهمترین وقایع تاریخی در زندگی امام رضا (علیه السلام) است. تحمیل ولایتعهدی به ایشان (سلام الله علیه) توسط مأمون عباسی در چنین روزی انجام گرفت.

روایات تاریخی حکایت از آن دارد که مأمون خلیفه‌ی عباسی، از ولایتعهدی امام (علیه السلام)، اهداف متعددی را دنبال می‌کرد. از آن جمله می‌توان به، آرام کردن اوضاع نابسامان حکومت، تلاش برای مشروعیت بخشیدن به حکومت و اقتدار خود، تلاش برای محدود ساختن امام رضا (علیه السلام) و دور ساختن ایشان از پایگاه‌هایشان در مدینه و عراق و نیز تلاش برای تضعیف مخالفان به ویژه شیعیان اشاره کرد.

مأمون دو سال پس از به دست گرفتن قدرت، به امام (علیه السلام) نامه‌ای نوشت و از ایشان دعوت کرد تا ولایتعهدی وی را بپذیرد. امام (علیه السلام) این دعوت را نپذیرفت و آن را رد نمود. مکاتبات میان مأمون و ایشان به مدت دو ماه ادامه یافت و نهایتا ارعاب و تهدیدات مأمون، امام را وادار به پذیرش ولایتعهدی کرد.

امام رضا (علیه السلام) زمانی که با تهدید به قتل از سوی مأمون روبرو شدند، ولایتعهدی را با گذاشتن شروطی پذیرفتند. امر و نهی نکردن، قضاوت نکردن، ورود نکردن به امور حکومت از جمله‌ی آن شروط بود. ایشان تا زمان شهادت در امور حکومت مگر در زمانی که به نفع مردم و برای خدمت به مصالح آنان بود، دخالتی نکردند.
و در چنین روزی بود که مأمون مجلس بزرگی برپا کرد و دستور داد دو کوسن بزرگ مهیا کردند و مردم را در طبقات مختلف اجتماعی فراخواند. سپس به فرزندش عباس امر کرد که به عنوان اولین نفر با امام بیعت کند، بعد از آن به حاضران دستور داد تا با امام بیعت کنند. هدایای ارزشمند و مرواریدهای زرّین از جمله‌های پاداش‌های مأمون به حاضران در چنین روزی بود. شاعران و خطیبان به قصیده‌سرایی و سخنوری پرداختند و مأمون امر نمود نام آن حضرت بر منبرها برده شود و درهم و دینار به نام و لقب ایشان ضرب شود. در این سال نام آن حضرت بر منبر جدشان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در مدینه منوره برده شد و همگان برای ایشان دعا نمودند.